Het risicobeheersplan: praktische tips van een inspecteur

Het risicobeheersplan is een belangrijk onderdeel tijdens onze inspecties. Wat mijn collega-inspecteurs en mij daarbij opvalt, is dat ondernemers het soms lastig vinden om goed te beschrijven wat hun risico’s zijn. Dan zie ik bijvoorbeeld een risicoanalyse terug die gekopieerd is van een voorbeeld dat lang geleden op de website van Skal heeft gestaan Dat is niet de bedoeling, want dit is niet wat er op grond van de Europese biologische wet- en regelgeving wordt verwacht. Het gaat erom dat in het risicobeheersplan staat wat uw bedrijf precies doet om de biologische status van producten te beschermen, dan is een voorbeeld kopiëren natuurlijk niet voldoende. Hoe het dan wel moet? Daar neem ik u graag in mee.

Een webwinkel die alleen maar in voorverpakte consumentenproducten handelt, heeft een heel ander proces dan een verwerker die meerdere stromen en producten verwerkt. Voor een webwinkel past een risicobeheerplan vaak al op één A4’tje. Bij een bedrijf dat alleen handelt en geen verwerking of opslag heeft, is vaak het enige risico dat de producten die u inkoopt toch niet biologisch blijken te zijn of dat het niet lukt de producten goed te traceren.  U hoeft dan geen groot en uitgebreid risicobeheersplan te maken. U moet dan wel duidelijk aangeven wat u doet om deze risico’s te voorkomen en wat u doet als het toch gebeurt. 

Middelgrote en grote verwerkers die volgens een voedselveiligheidsnorm werken, maken in de meeste gevallen gebruik van een GIRA. GIRA staat voor Gevaren Inventarisatie en Risico Analyse. In dit document is het proces vanaf de aankoop van grondstoffen tot het afleveren van eindproducten stap voor stap in kaart gebracht. Hierbij staan dan ook de mogelijke gevaren, hoe groot de kans is dat dit gevaar optreedt en hoe ernstig het is als dit gevaar zich voordoet. De kans en de ernst of impact vormen samen het risico. Bij elk risico staat een beheersmaatregel die ervoor moet zorgen dat een risico voorkomen wordt. In de Europese wet- en regelgeving wordt niet gesproken van een beheersmaatregel, maar van een voorzorgsmaatregel. Toch is een GIRA goed te gebruiken voor een risicobeheersplan voor biologische bedrijfsactiviteiten, zoals het handelen, opslaan, verwerken en importeren van biologische producten, Zo weet u zeker dat u overal aan heeft gedacht.   

Een voorbeeld: in een bedrijf worden biologische en niet-biologische koekjes gebakken  

Bij het bakken van biologische en niet-biologische koekjes bestaat het gevaar dat biologische grondstoffen en niet-biologische grondstoffen met elkaar vermengd raken. Hoe groot de kans is dat dat gebeurt, ligt aan hoe zorgvuldig het proces ingericht wordt. Als in de opslag geopende zakken biologisch en niet-biologisch meel naast elkaar staan, is de kans op vermenging groot.

Vermengen van grondstoffen is altijd ernstig. Het product kan namelijk niet meer biologisch zijn, omdat er nu ook niet-biologische grondstoffen in zitten.  Dat wilt u dus voorkomen. U kunt dit bijvoorbeeld doen door de zakken met een clip te sluiten. U neemt dan een voorzorgsmaatregel. De impact of de ernst van het gevaar is niet kleiner geworden, maar de kans dat het gevaar zich voordoet wel. Zo heeft u het risico (ernst en kans samen) verlaagd.   

Als de biologische status van uw product niet in gevaar komt, omdat u de voorzorgsmaatregelen goed heeft geborgd, dan is het doel bereikt. Dat is de basis voor een betrouwbaar biologisch product en vertrouwen in de biologische sector. En ook de reden waarom het risicobeheersplan zoveel aandacht krijgt in de biologische wetgeving én in onze inspecties.