Biologische productie en regeneratieve landbouw: vergelijkbare doelstellingen, verschillende routes

De uitgangspunten van de biologische landbouw zijn al bijna een eeuw geleden gedefinieerd. Ze zijn ontstaan vanuit het voorzorgsprincipe dat het toevoegen van kunstmatig (chemisch) geproduceerde stoffen aan het voedselproductiesysteem de voedingswaarde van voedsel negatief zou beïnvloeden en een negatieve impact zou hebben op het milieu waarin dat voedsel wordt geproduceerd. In de jaren negentig van de vorige eeuw zijn deze uitgangspunten doorontwikkeld tot wettelijke kaders. Hiermee werd binnen Europa een gelijk speelveld gecreëerd. Door ketencertificering, via het Europese biologische keurmerk - kunnen bedrijven en consumenten erop vertrouwen dat grondstoffen en producten daadwerkelijk volgens de biologische productievoorschriften en normen, zoals voor dierenwelzijn, zijn geproduceerd.

Deze ontwikkeling heeft niet alleen in Europa, maar ook daarbuiten geleid tot een groei van de productie en handel in biologische producten. Dit heeft een aantoonbaar positieve impact gehad op het zorgvuldig benutten van natuurlijke hulpbronnen, op het milieu, de biodiversiteit en op de gezondheid van planten, dieren en mensen.

Goed bodembeheer als fundament voor weerbaarheid

Het basisprincipe van de biologische landbouw is dat goed bodembeheer leidt tot weerbare planten. Deze planten dragen bij aan de gezondheid van mens en dier. Het gaat om het creëren en stimuleren van natuurlijke weerbaarheid binnen productiesystemen voor plant en dier, zonder gebruik te maken van chemische of kunstmatige hulpstoffen, zoals kunstmest, gewasbeschermingsmiddelen, kunstmatige geur- en smaakstoffen en GGO’s. In het streven naar natuurlijke weerbaarheid van de bodem, met behoud van biodiversiteit, liggen de uitgangspunten van biologische en regeneratieve landbouw dicht bij elkaar.

Regeneratieve landbouw: vergelijkbare doelen, andere middelen

Een belangrijk verschil is dat binnen de regeneratieve landbouw het gebruik van chemische hulpstoffen, zoals kunstmest en gewasbeschermingsmiddelen, niet expliciet is uitgesloten. Dat betekent dat met beide landbouwsystemen niet automatisch dezelfde resultaten worden behaald als het gaat om herstel van natuur, biodiversiteit en klimaatadaptatie.

Met name in het verdienmodel voor de agrarische ondernemer en in het vertrouwen van de consument bestaan op dit moment nog grote verschillen tussen de twee landbouwsystemen.

Ketenbrede borging bij biologische productie bevordert consumentenvertrouwen

Voor de verwerking van agrarische grondstoffen uit de biologische landbouw gelden wel duidelijke richtlijnen. Deze voorschriften bepalen hoe producten mogen worden verwerkt, ook zonder gebruik van kunstmatige hulpstoffen. Daarnaast is vastgelegd hoe de ketenborging wordt georganiseerd. Op basis hiervan kan de consument erop vertrouwen dat een product met het biologische keurmerk ook daadwerkelijk volgens de biologische productievoorschriften en -normen is geproduceerd. Omdat alle bedrijven in de biologische productieketen aan deze voorschriften moeten voldoen, is er sprake van onafhankelijke ketenborging. Deze borging is – door certificering en toezicht - verankerd in Europese wet- en regelgeving.

Voor regeneratieve landbouw ontbreken (inter)nationale normen en wettelijke kaders die zorgen voor ketenbrede borging van de productiewijze. Hierdoor is het voor de consument onduidelijk in welke mate producten uit de regeneratieve landbouw daadwerkelijk bijdragen aan de beoogde duurzaamheidsdoelstellingen. Daarnaast ontbreekt een externe, onafhankelijke toetsing over de gehele levensmiddelenketen van regeneratieve oorsprong. Ook zijn er nauwelijks voorschriften voor de verwerking van agrarische grondstoffen uit regeneratieve landbouw binnen de verwerkende industrie. Hierdoor kan de consument vooralsnog geen inschatting maken welk aandeel van het voedsel op het bord daadwerkelijk regeneratief is geproduceerd.

Inspireren bij de transitie naar een duurzamer en gezonder voedselsysteem 

Hoewel de biologische landbouw en regeneratieve landbouw vergelijkbare doelen nastreven, zoals behoud van biodiversiteit, verlaging van milieubelasting, verhoging van klimaatadaptatie en verbetering van dierenwelzijn, zit het belangrijkste verschil in de mate waarin deze doelen voor de consument herkenbaar en geborgd zijn. Ik zie kansen om van elkaar te leren en elkaar te inspireren bij het versnellen van de transitie naar een duurzamer en gezonder voedselsysteem in Nederland.

Nicolette Klijnhout-Klijn
Algemeen Directeur Skal Biocontrole